Een hoop mensen zijn er van overtuigd dat Japans eten gezond is. Dit omdat de Japanners één van de slankste volken ter wereld zijn. En ook nog eens één van de hoogste levensverwachtingen hebben.
Volgens velen is dit geheel te wijten aan het dieet van de Japanners. Met veel vis en groente, en weinig rood vlees, zuivel en graanproducten. Het zou dan ook het gezondste dieet ter wereld zijn, en iedereen die volgens Japanse wijze gaat eten zou ook zelf gezond worden.
Klinkt wellicht te mooi om waar te zijn, en dat is het ook! Zo kan sushi een regelrechte dikmaker zijn, zit er in sojasaus ontzettend veel zout, en zijn ze ook in de Japanse keuken echt niet vies van wat gefrituurde lekkernijen. En wat dacht je van alle sausjes? Zo zit er heel wat vet in de Kewpie mayonaise waar ze zo gek op zijn in Japan, en kun je geen goede teriyaki maken zonder er een flinke lading suiker in te gooien.
Kleinere maaltijden
De meeste Japanners zijn dan ook niet zozeer dun vanwege het Japanse eten, maar de manier waarop ze omgaan met de gerechten en dingen die ze eten. Dit begint al bij de hoeveelheid calorieën die een gemiddelde persoon op een dag binnenkrijgt. Zo eet een gemiddelde Nederlander al snel zo’n 3200 kcal per dag, een gemiddelde Noord-Amerikaan zo’n 3800, en in Japan zo’n 2700.
Maar calorieën zijn slechts één factor die een rol spelen. Waar het in Amerika, en ook hier, meestal gaat om grote porties en stevige maaltijden draait het in Japan veel meer om gebalanceerde maaltijden, kleinere porties, en wordt er veel gegeten “met de ogen”.
Dat betekent ook dat de manier waarop eten gepresenteerd wordt erg belangrijk is. Het moet niet alleen lekker zijn en goed ruiken, het met er ook mooi uit zien. Er wordt over het algemeen dan ook veel meer aandacht besteedt aan wat er op het bord ligt, en eet men een stuk bedachtzamer.
Andere verdeling
Het grootste “geheim” zit hem dan ook in de porties en de verdeling van het eten. Kleinere porties, met zeer veel gevarieerde groenten, rijst, en bij voorkeur vis en zeevruchten. Vooral de grote focus op een diversiteit aan groente en bereidingen is hierbij belangrijk.
Zo is de opbouw van de maaltijden heel anders. Er bestaat geen structuur van voorgerecht, hoofdgerecht, nagerecht. En een bakje vla of ijscoupe na het eten is vrij ongewoon in Japan. Meestal worden dat soort dingen apart gegeten als een snack en verwennerij tussen door. Mocht er wel iets zijn wat lijkt op een toetje is het vaak een bakje fruit of kop groene thee met kleine zoetigheid ernaast. Dit scheelt al snel zo 300kcal minder tijdens één maaltijd.
Dit verschil wordt ook heel duidelijk als je bijvoorbeeld een McDonalds inloopt. Niets geen heel Bic Mag menu en McFlurry erachteraan. Maar óf een portie friet met wat drinken, óf een hamburger met wat drinken, óf alleen een ijsje. Je ziet het echt maar zelden tegelijkertijd genuttigd worden.
Okinawa
Een extra bijzonder gebied in Japan is overigens Okinawa, een tropische eilandengroep in het zuiden van Japan. Okinawa is niet alleen beroemd vanwege haar schitterende stranden, maar met name vanwege het enorme hoge aantal mensen boven de honderd die er wonen. Volgens velen komt dit door het dieet.
De mensen daar eten gemiddeld tot zo’n 20% minder calorieën dan de gemiddelde Japanner. En krijgen veel minder suikers en vetten binnen. Ze eten vrijwel geen vlees, eieren en melkproducten, en misschien wel het meest opmerkelijke: eten veel minder rijst en vis dan de andere Japanners. Daarentegen eten ze wel ontzettend veel groenten en fruit, zeevruchten, tofu, en de grote favoriet: zoete aardappel.
Ook het begrip hara hachi bu, ofwel eten tot je voor 80% vol zit komt daar vandaan. Dit omdat zou het “volproppen” van jezelf er alleen maar toe leiden dat je maag oprekt, en je de volgende keer dan nóg meer gaat eten. Of zoals ze ook wel eens zeggen: “acht delen van een volle maag ondersteunen de man, de andere twee ondersteunen de dokter”.
Sociale druk
Het zijn echter niet alleen de manier van eten en de nadruk op wat er gegeten wordt die een rol spelen. En naast een grote focus op lichaamsbeweging op scholen, werk, en het dagelijkse leven van de meeste Japanners is er nog een belangrijke factor. Misschien nog wel de meest belangrijke factor. En dat is de enorme sociale druk die er op mensen wordt uitgeoefend om slank te zijn.
Overgewicht hebben in Japan is nog altijd ongebruikelijk en wordt op talloze manieren “afgestraft” binnen de Japanse cultuur. Om te kunnen voldoen aan de Japanse standaard staat er dan ook veel druk op mensen. En zijn er al jaren symptomen dat Japan te maken heeft met een structureel eetstoornisprobleem onder haar bevolking. Niet direct iets dat je als gezond zou bestempelen dus.
Net zo (on)gezond als je het zelf maakt
Een lang verhaal kunnen we eigenlijk heel kort samenvatten. Dit door te zeggen dat de Japanse keuken an sich niet direct gezonder of ongezonder is dan andere keukens over de hele wereld.
De basis lijkt op een hoop vlakken een boel gezondheidsvoordelen te bieden maar, uiteindelijk komt het toch echt neer op onze persoonlijke keuzes. De kracht van het Japanse eten zit hem dan ook zeker niet in het onthouden van allerlei lekkere dingen. Denk aan gebakjes, of tonkatsu (gefrituurd varkensvlees. Al deze zaken kunnen gegeten worden, maar wel met mate!
Ook hier is het echter belangrijk om je niet blind te staren op de calorieën, of dat slank zijn gelijk staat aan gezondheid. Gevarieerd eten, opletten op wat je nodig hebt, en je niet blindstaren op wondermiddelen zijn nog altijd de beste weg naar een gezond eetpatroon. Zo ook in de Japanse keuken!
