Ramen is tegenwoordig populairder dan ooit, maar wist je dat het gerecht een complexe en chaotische geschiedenis heeft? Hoewel het nu een typisch Japans gerecht is, liggen de oorsprongen deels bij Japan’s buren; China!
Het ontstaan van ramen
Variaties van ramen bestaan al honderden jaren, vaak simpel met bouillon en noedels. De rijk gevulde kommen die we nu kennen, zijn relatief nieuw. Sommige verhalen claimen dat deze noedelsoep in 1660 werd geïntroduceerd door een Japanse heer die de smaak van zijn udon soep verbeterde met tips van Chinese immigranten.
Andere bronnen wijzen naar 1910, toen chef Ozaki Kenichi in Tokio een noedelsoep introduceerde met soja-bouillon, dikke noedels, geroosterd varkensvlees en andere ingrediënten die de basis legden voor de ramen die we vandaag kennen.
Tweede wereld oorlog gooit roet in het eten
In het begin werd ramen vooral gezien als een buitenlandse lekkernij en was het populair in westerse en Chinese restaurants. Het was snel en goedkoop, ideaal voor de werkende Japanse bevolking.
De ontwikkeling kreeg echt een gigantische klap ten tijde van de tweede wereld oorlog. Japan had het zwaar want vele grondstoffen waren op of niet meer beschikbaar. Eten was moeilijk aan te komen. Zelfs rijst werd tot op de laatste korrel verdeeld. Luxe producten zoals ramen waren dan ook ondenkbaar en verdwenen vrijwel geheel uit het Japanse straatbeeld.
Zelfs na de tweede wereld oorlog duurde het nog lang voordat er weer voldoende rijst was. De Amerikanen hadden Japan bezet en controleerden niet alleen alles wat het land in en uit ging. Maar ook wat er verbouwd en geproduceerd werd, en zelfs wie wat kreeg.
Gedwongen graan
Schaarste bleef voortbestaan zeker op het gebied van traditionele Japanse waren. Wat er echter wel aanwezig was, waren gerechten en ingrediënten op basis van granen. Deze werden in grote getale geïmporteerd door de Amerikanen. En waren dus makkelijk te verkrijgen. Hierdoor werden gerechten zoals yakisoba, gyoza, okonomiyaki en ramen weer populair. De noedels werden namelijk gemaakt van een deeg bestaande uit meel van granen.
Wat deze gerechten ook met elkaar gemeen hebben is dat ze vaak gepaard gingen met veel olie, knoflook en waar mogelijk vlees. Heerlijke, vettige gerechten met veel calorieën die goed vulden. Precies wat het hongerige Japanse volk nodig had, en dan ook nog eens betaalbaar en makkelijk te verkrijgen.
Van noodoplossing tot trend
In de jaren na de oorlog werd ramen bekend als het favoriete gerecht van de arbeidersklasse. Dit imago werd versterkt door films en radio-uitzendingen die het als het typische eten van arme gezinnen presenteerden. Maar toen de economie zich begon te herstellen, veranderde de houding tegenover ramen. Het werd niet alleen geassocieerd met de arme klasse, maar ook met jonge mensen die op zoek waren naar een snelle, smakelijke maaltijd.
Zeker toen de economie zich begon aan te trekken en mensen weer wat meer te besteden hadden, en er makkelijker aan meer grondstoffen te komen was, zag je dat er ook steeds luxere en uitgebreidere vormen van ramen op de markt kwamen die weer nieuwe groepen aanspraken.
De ramenhype van de jaren ’80
Eind jaren ’60 begon de Japanse overheid graanproducten te promoten als onderdeel van het dieet, aangezien ze vonden dat rijst het intellect zou schaden. Ramen, met zijn graanrijke noedels, werd een populair gerecht voor iedereen, ongeacht leeftijd of sociale klasse. Het kreeg steeds meer de status van een veelzijdige, toegankelijke maaltijd voor zowel studenten als werkenden.
Vanaf de jaren ’80 kwam ramen echt op de kaart. Het werd een culinaire trend, met luxe ramenrestaurants die zich specialiseerde in eigen variaties van het gerecht. Ramen-chefs verschenen op tv, publiceerden kookboeken en organiseerden speciale evenementen. Het werd een soort hobby om zoveel mogelijk ramenvariaties uit te proberen, en lange wachttijden voor populaire ramenrestaurants werden steeds gebruikelijker.
Echt Japans
Maar nog altijd was ramen niet “echt” Japans. Die verandering kwam eind jaren ’90 / begin 2000 toen jongere ramen chefs hun kokskleding aan de kant legden, de Chinese invloeden uit hun restaurant decors haalden en in plaats daarvan Japanse werkkleding, geïnspireerd door boeddhistische zen-meesters, gingen dragen.
De ramen restaurants kregen een “Japanser” uiterlijk en de manier waarop men naar ramen keek veranderde drastisch. Het werd nu steeds meer gezien als een vorm Japans vakwerk. Noedels werden met de hand gemaakt door Japanse vakmensen en de ingrediënten werden sterren uit de Japanse keuken.
En dat is het beeld dat we tegenwoordig hebben wanneer we denken aan ramen. Een traditioneel Japans gerecht, met de hand gemaakt door Japanse chefs, die het beste laat zien uit de Japanse keuken maar dan op een nuchtere, simpele, en toegankelijke manier. Geen over-the-top luxe sushi of dure haute cuisine maar een verwarmde maaltijd die snel en lekker is. Het ultieme Japanse comfort food.
Ramen gaat de grenzen over
Tegenwoordig is de populariteit van ramen al lang niet meer beperkt tot alleen Japan. De laatste jaren is dit gerecht ook over de grenzen steeds geliefder geworden en zie je overal ter wereld restaurants verschijnen die het op de menu-kaart hebben gezet, of zelfs restaurants die alleen maar ramen serveren.
Ook in Nederland kun je tegenwoordig goed terecht voor authentieke Japanse ramen bij diverse restaurants! Zo vind je diverse ramen ketens in de grote steden, waaronder de bekende Takumi Ramen uit Dusseldorf die nu meerdere vestigingen heeft in o.a. Amsterdam, Rotterdam en Utrecht.
Maar of het nu in de drukke straten van Tokio is of in een gezellig restaurant in Amsterdam, ramen blijft een symbool van comfort en veelzijdigheid. En wat begon als een maaltijd voor de arbeidersklasse, is nu een symbool van Japanse culinaire vakmanschap, met een rijke geschiedenis die de veelzijdigheid van ramen benadrukt!
